موج سوم قهوه چیست؟ (از تولید انبوه تا هنر دمآوری)
قبل از بررسی وضعیت ایران، باید بدانیم درباره چه چیزی حرف میزنیم.
- موج اول: دسترسی همگانی به قهوههای فوری و ارزان (عصر نسکافه).
- موج دوم: ظهور کافههای زنجیرهای مثل استارباکس و تمرکز روی نوشیدنیهای پایه اسپرسو (لاته و کاپوچینو).
- موج سوم: برخورد با قهوه به عنوان یک کالای هنری و کشاورزی (مانند شراب). در این موج، نام مزرعه، ارتفاع کشت، نوع فرآوری و پروفایل رست (Roast) اهمیت حیاتی دارد.
ظهور موج سوم قهوه در ایران؛ انقلابی در ذائقه
تا همین یک دهه پیش، قهوه در ایران به «قهوه ترک» یا «نسکافه» خلاصه میشد. اما از اوایل دهه ۹۰ شمسی، ورق برگشت. ورود دستگاههای مدرن، آموزش باریستاهای حرفهای و تاسیس رستریهای (Roastery) محلی، ذائقه ایرانی را از تلخی مفرط به سمت پیچیدگی طعمی برد.
چرا ایرانیها به قهوه تخصصی (Specialty Coffee) علاقهمند شدند؟
۱. جستجوی کیفیت: نسل جدید مصرفکنندگان به دنبال درک نتهای طعمی مثل طعمهای گلی، میوهای و آجیلی در قهوه هستند.
۲. فرهنگ کافهگردی: کافه دیگر فقط مکانی برای قرار ملاقات نیست، بلکه به آزمایشگاهی برای تجربه روشهای دمی (V60، کمکس، سایفون) تبدیل شده است.
۳. دسترسی به اطلاعات: شبکههای اجتماعی باعث شده تا مصرفکننده ایرانی دقیقاً بداند چه قهوهای با چه امتیازی (SCA Score) مینوشد.
جایگاه ایران در نقشه جهانی قهوه؛ فراتر از انتظار
شاید تعجب کنید، اما صنعت قهوه ایران در منطقه خاورمیانه یکی از پیشروترینهاست. با وجود چالشهای اقتصادی و تحریمها، ما در چندین حوزه به استانداردهای جهانی نزدیک شدهایم:
۱. رستریهای داخلی (Local Roasters)
ایران دیگر صرفاً واردکننده قهوه برندهای خارجی نیست. رستریهای مدرن ایرانی با خرید مستقیم دانههای سبز از اتیوپی، کلمبیا و پاناما، آنها را با دقت علمی رست میکنند. کیفیت رست در برخی برندهای ایرانی کاملاً با رقبای اروپایی رقابت میکند.
۲. مهارت باریستاها
باریستاهای ایرانی حضور فعالی در مسابقات جهانی (WBC) دارند. دانش فنی درباره «شیمی آب»، «استخراج صحیح» و «لته آرت» در ایران به سطح بسیار بالایی رسیده است.
۳. تجهیزات و تکنولوژی
اگرچه قیمت تجهیزات به دلیل نوسانات ارز بالاست، اما کافههای موج سوم ایران به پیشرفتهترین دستگاههای اسپرسوساز و گرایندرهای روز دنیا مجهز هستند.
چالشهای موج سوم در ایران؛ مسیری که هموار نیست
با وجود پیشرفتها، ما هنوز با چالشهایی روبرو هستیم که مانع از رسیدن به قلههای جهانی میشود:
- زنجیره تأمین: دشواری در واردات مستقیم دانههای "میکرولات" (Micro-lot) با کیفیت بسیار بالا.
- قیمت تمام شده: قهوه تخصصی یک کالای لوکس محسوب میشود و افزایش قیمتها ممکن است دسترسی بخش بزرگی از جامعه را به این کیفیت محدود کند.
- نیاز به آموزش مستمر: هنوز فاصله زیادی میان «کافهچی» سنتی و «متخصص قهوه» در بسیاری از نقاط کشور وجود دارد.
آینده قهوه در ایران به کدام سو میرود؟
موج سوم در ایران به پایان نرسیده، بلکه در حال بلوغ است. ما در حال ورود به دورانی هستیم که در آن مصرفکننده خانگی نیز به دنبال خرید آسیاب شخصی و دمآوری قهوه تخصصی در آشپزخانه خود است.
نتیجهگیری:
ایران نه تنها در نقشه قهوه جهان نادیده گرفتنی نیست، بلکه به عنوان یک قطب نوظهور در غرب آسیا شناخته میشود. فرهنگ موج سوم قهوه در ایران، فراتر از یک مد زودگذر، بازگشتی است به اصالت طعم و احترام به زنجیره تولید قهوه.
نویسنده: تیم محتوای شاه بلوط | انتشار: 10 دی 1404
نظرات